Ibıray (Ibrahim) Altınsarin(1841 - 1889), Kostanay vilayeti,şimdiki Ibray Altınsarin (eski Zatabolsk) ilçesinde doğmuş,aynı yerde Inspektör gölü civarında ölmüştür.Rusya hükümdarına bağlılığıyla bilinen Balgoca Bey'intorunu olması sebebiyle Orınbar'da açılan özel bir okulda okumuştur.Tercümanlık yapmış, Kazak okullarıaçmış, öğretmenlikle meşgul olmuştur. Fakat Russömürgecilerinin bu okulu açmaları tamamen misyonerlikamaçlıdır. Aydın bir eğitimci olarak halkına hizmetetmeyi amaç edinmiş olan Ibıray Kazak erkeklerini vekızlarını eğitmek için okullar açmış, kitaplar yazmıştır.1879 yılında ünlü "Kazak Hrestomatiyası" (KazakAntolojisi) adlı eseri hazırlamıştır. Kitap sömürgecilerinisteği ile Rus harfleri ile yazılmıştır. Kitaplarını, ProfesörIlminski'nin resmî pedagojik sistemini almadan,Rusların tanınmış demokratik pedagoji esasına bağlı
olarak yazmıştır. Kazak Edebiyatının temellerini atanünlü şâir, nesir yazarı. O, Kazak çocuk edebiyatının babası olarak anılır. Günümüzde Ibıray'ın eserleri sık sıkbasılmakta bu konudaki araştırmalar da yazılıp yayınlanmaktadır.
Şiir
Sözbası
Kel balalar okılık,
Okığandı köñilge,
Ikılaspen tokılık.
Istiñ bolar kayırı,
Bastasañız allalap,
Okımağan jüredi,
Karañğını karmalap.
Kel balalar okılık,
Okığandı köñilge,
Ikılaspen tokılık.
Okısañız, balalar,
Şamnan şırak jağılar,
Tilegeniñ aldıñnan,
Izdemey-ak tabılar.
Söz Başı
Gelin çocuklar okuyalım,
Okuduğumuzu gönle,
Ihlâsla dokuyalım.
Işin olur bir hayrı,
Başlarsanız Allah diye,
Okumayanlar yaşar,
Karanlığa tutunup.
Gelin çocuklar okuyalım,
Okuduğumuzu gönüle,
Ihlâsla dokuyalım.
Okursanız, çocuklar,
Lambada ışık yanar,
Dilediğin önünde,
Aramadan bulunur.
Örmekşi, Kumırska, Karlığaş
Atası on jasar ul balasımen dalada kele jatıp, balasınan
suradı:
-Anav örmekşini köremisiñ, ne istep jüür?
-Köremin, örmek tokıp jür.
-Anav kumırskanı köremisiñ?
-Köremin, avzında bir nannıñ uvalşığı bar, jügirip
ketip baradı.
-Joğarı kara, aspanda ne körinedi?
-Joğarıda karlığaş uşıp jür, avzında kese tisteğen
şöbi bar.
Sonda atası ayttı:
-Olay bolsa, şırağım ol kişkentay jendikter sağan
ebiret.27 Örmekşi masa, şıbınğa tuzak kurıp jür, ustap
ağlan soñ özine azık etüvge. Kumırska bala-şağalarına
tamak avlap bir nannıñ uvalşığın tapkan soñ özi jemey,
avzına tistep, kuvanğannan, üyine jügirip kaytıp baradı.
Karlığaş balapandarına uya istevge şöp jıyıp jür.
Jumıssız jürgen bir jan jok. Seni de kudaytağala boska
jürüvge jaratpağan, jumıs jumıstavğa edettenüvge
kerek,- deydi.
Setemir Han
Örümcek, Karınca, Kırlangıç
Babası on yaşındaki oğluyla bozkırda yürürken,
oğluna sorar:
-Şu örümceği görüyor musun? Ne yapıyor?
-Görüyorum, ağ örüyor.
-Şu karıncayı görüyor musun?
-Görüyorum, ağzında bir ekmek parçacığı var,
yürüyerek
götürüyor.
-Yukarı bak, gökyüzünde ne görüyorsun?
-Kırlangıç uçuyor, ağzında dişlediği bir parça çöp
var.
Bunun üzerine babası şöyle der:
-Öyleyse gözümün nuru, bu küçücük canlılar sana
ibret olsun. Örümcek, yakalayıp kendine azık edinmek için
sinek ve sivrisineğe tuzak kuruyor. Karınca çoluk çocuğuna
yemek arayıp, bir parçacık ekmeği bulunca da kendi
yemeyip, ağzında tutarak sevinçle evine götürüyor. Kırlangıç,
yavrularına yuva yapmak için çöp topluyor. Işsiz
olan bir tek canlı yok. Allahu Teâlâ, seni de boş yaşasın
diye yaratmamış, çalışmak ve uğraşmak gerekir, dedi.